آسمان در رسانه
مقاله سبدگردان آسمان
ویدئو سبدگردان آسمان
اینفوگرافیک سبدگردان آسمان
پادکست سبدگردان آسمان
واژه نامه سبدگردان آسمان
ابزارک های مالی
بازار بدهی ایران را بیشتر بشناسیم
کد مطلب: 520     تاریخ انتشار: 1397/09/06     تعداد مشاهده: 263
Facebook Twitter Google+ LinkedIn

بازار بدهی (debt market) یکی از جدیدترین بازارهای مالی است که در کشورهای در حال توسعه روز به روز عمق بیشتری پیدا می‌کند. همان‌گونه که از نام آن مشخص است، انتشار اوراق بدهی وسیله‌ای برای تأمین مالی شرکت‌ها از طریق ایجاد بدهی است.


یکی از مزایای این روش نوین تأمین مالی، چرخش پول در اقتصاد با سرعت و سهولت بیشتر بدون آثار تورمی مخرب بر اقتصاد است. اولین نوع از این اوراق با عنوان اوراق مشارکت در سال ۱۳۷۳ منتشر شده است؛ این در حالی است که مفهوم بازار بدهی در سال ۱۳۹۴ به صورت رسمی و عملیاتی وارد ادبیات مالی کشور شد. انتشار اسناد خزانه اسلامی در مهرماه سال ۱۳۹۴ باعث شد تا برای اولین بار مکانیسم عرضه و تقاضا بر خرید و فروش این اوراق حاکم شود.
این اوراق با هدف تسویه بدهی‌های دولت به طلبکاران، کنترل نقدینگی بازار، اجرای سیاست‌های پولی، تأمین کسری بودجه و مدیریت بازار منتشر شده است. همچنین این ابزار، اصلی‌ترین ابزار بازار پول جهت اعمال سیاست‌های پولی از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران است. به طور کلی، با انتشار اسناد خزانه اسلامی به طور همزمان دولت از طریق مدیریت بدهی‌ها، بانک مرکزی از طریق کنترل نقدینگی و مردم به واسطه استخراج نرخ بدون ریسک در یک بازار رقابتی منتفع می‌شوند.
ارزش اسمی هر برگ اسناد خزانه اسلامی ۱۰۰ هزار تومان بوده که از طرف دولت به دارنده آن در تاریخ سررسید معین پرداخت می‌شود. از آن جایی که نیاز پیمانکار به نقدینگی معمولاً زودتر از تاریخ سررسید این اوراق است، وی اوراق مزبور را به کسر در بازار می‌فروشد و بنابراین خریدار آن، دارنده جدید آن تلقی خواهد شد. در نتیجه، سود این اوراق بسته به زمان خرید و قیمت اوراق در آن روز و بر اساس مکانیسم عرضه و تقاضا مشخص می‌شود. یکی از مهم‌ترین مزایای اوراق مزبور این است که دولت به این نوع بدهی اولویتی هم ردیف حقوق و مزایای کارکنان خود داده و به عنوان بدهی ممتاز دولت در نظر گرفته می‌شود. خزانه‌داری کل کشور نیز موظف است پرداخت مبلغ اسمی اسناد خزانه را در سررسید اوراق تعهد نماید. این تعهدنامه به امضای وزیر امور اقتصاد و دارایی رسیده و بنابراین این اسناد ریسک نکول نخواهند داشت.
بر اساس آمار موجود در سایت فرابورس ایران و وزارت امور اقتصاد و دارایی، در سال ۱۳۹۳ به میزان ۴۹۰۰ میلیارد تومان، در سال ۱۳۹۴ به میزان ۹۶۰۰ میلیارد تومان، در سال ۱۳۹۵ به میزان ۱۷ هزار و ۹۰۰ میلیارد تومان، در سال ۱۳۹۶ به میزان ۵۹ هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان و در پایان شش ماه ابتدایی سال ۱۳۹۷ به میزان ۸۶ هزار میلیارد تومان اوراق بدهی در فرابورس پذیرش و منتشر شده است. همچنین از این میزان حدود ۵۲ هزار میلیارد تومان اوراق اسناد خزانه اسلامی،  ۱۲ هزار میلیارد تومان اوراق مشارکت، ۱۲ هزار میلیارد تومان اوراق اجاره، ۶ هزار میلیارد تومان اوراق مرابحه و پنج هزار میلیارد تومان اوراق منفعت بوده است.
اسناد خزانه اسلامی دارای پرداخت‌های سود میان دوره‌ای نیستند و دارنده آن از محل مابه‌التفاوت قیمت خرید به کمتر از ارزش اسمی و ارزش اسمی آن منتفع می‌شود. اوراق دیگر می‌توانند پرداخت‌های دوره‌ای داشته باشند که معمولاً هر شش ماه یک‌بار است. همچنین برخی از اوراق تأمین مالی پذیرش شده در فرابورس فاقد بازارگردان هستند و این نکته‌ای است که باید به آن توجه داشت؛ چرا که ممکن است ریسک نقدشوندگی آن‌ها بالا باشد. برخی دیگر از انواع اوراق تأمین مالی دارای سود شناور هستند؛ بدین ترتیب که سودهای پرداختی میان‌ دوره‌ای ابتدای هر سال توسط دولت مشخص می‌شود که این موضوع نیز می‌تواند بازده نهایی اوراق مزبور را دچار چالش کند.
نمودار زیر روند بازده تا سررسید اوراق بدهی دولتی را در طی زمان از ابتدای پذیرش در بورس نشان می‌دهد.

 

 

بازار بدهی اوراق مشارکت اسناد خزانه اسلامی فرابورس اوراق اجاره اوراق مرابحه اوراق منفعت